Bazylika św. Marii na zatybrzu: sekrety i historie, których nie znasz!

Bazylika św. Marii na zatybrzu: sekrety i historie, których nie znasz!
Autor Grzegorz Lewandowski
Grzegorz Lewandowski23.02.2024 | 9 min.

Bazylika św. Marii na Zatybrzu to jedna z najstarszych i najcenniejszych świątyń w Polsce. Jej początki sięgają XII wieku, kiedy to wzniesiono tu pierwszy kościół. Przez wieki świątynia była rozbudowywana i upiększana. Dziś bazylika jawi się jako niezwykłe połączenie różnych stylów architektonicznych i epok. Miejsce to skrywa wiele ciekawych tajemnic i historii. W tym artykule postaramy się je odkryć i poznać bliżej to wyjątkowe miejsce.

Kluczowe wnioski:
  • Bazylika św. Marii na Zatybrzu należy do najstarszych zabytków w Polsce.
  • W podziemiach bazyliki znajdują się ciekawe znaleziska archeologiczne.
  • Bazylika jest połączeniem różnych stylów architektonicznych.
  • Z bazyliką związane są stare tradycje pielgrzymkowe.
  • To świątynia o niezwykłej historii i wystroju.

Ciekawostki z historii Bazyliki św. Marii na Zatybrzu

Bazylika św. Marii na Zatybrzu to jedna z najstarszych świątyń w Polsce. Jej historia sięga XII wieku, kiedy wybudowano w tym miejscu pierwszy kościół. Przez wieki świątynia była rozbudowywana i upiększana. Obecny kształt nadano jej pod koniec XIX wieku.

Najstarszą częścią jest prezbiterium i zakrystia pochodzące z XIII wieku. Z tego okresu zachowały się gotyckie portale, a w zakrystii fragmenty fresków. W XV wieku dobudowano kaplice boczne w stylu gotyckim. W XVI stuleciu świątynię przebudowano w stylu renesansowym. Kolejne przekształcenia nastąpiły w XVIII wieku w stylu barokowym. W XIX wieku dokonano regotyzacji bazyliki.

Przez wieki był to ważny ośrodek pielgrzymkowy, szczególnie kult maryjny przyciągał rzesze wiernych. Z czasem świątynia stała się ważnym miejscem kultu relikwii św. Cecylii. Stąd często nazywana jest bazyliką św. Cecylii. Jest to jedyny kościół w Polsce pod wezwaniem tej świętej.

Legendy związane z bazyliką

Z historią bazyliki związane są różne legendy. Jedna z nich mówi, że w średniowieczu, podczas najazdu Tatarów, mieszkańcy schronili się w świątyni. Tatarzy podpalili dach kościoła, by wymusić poddanie się oblężonych. Wtedy Matka Boża zasiała gęstą mgłę, która zgasiła ogień. Dzięki temu cudowi kościół ocalał.

Inna legenda opowiada o tym, jak pewien zakonnik ukradł relikwie św. Cecylii z rzymskich katakumb. Gdy przywiózł je do Polski, konie same zawędrowały na wzgórze, gdzie stanął kościół ku czci świętej. Tam relikwie złożono. Od tej pory miejsce to słynie cudami za sprawą św. Cecylii.

Najstarsze elementy architektury i wystroju Bazyliki

Najcenniejsze zabytki znajdują się we wnętrzu bazyliki. W prezbiterium podziwiać można gotycki ołtarz główny z XV wieku z rzeźbą Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Obok wisi obraz Matki Bożej Śnieżnej z XVI stulecia. W nawach bocznych zachowały się XV-wieczne gotyckie ołtarze boczne.

Na uwagę zasługują późnogotyckie i renesansowe nagrobki. Najstarsze pochodzą z przełomu XV i XVI wieku. Są to między innymi nagrobek biskupa Jana Kropidły, kanonika Jana Dzierżka oraz nagrobek rodziny Bnińskich ufundowany przez Elżbietę z Pilczy Granowską.

W kaplicy św. Anny zobaczyć można manierystyczny nagrobek Piotra Barzego z XVII wieku z piękną płaskorzeźbą przedstawiającą zmarłego w pozie leżącej. Warto zwrócić uwagę na epitafia upamiętniające zasłużonych dla świątyni dostojników kościelnych i dobrodziejów.

Wystrój wnętrza

Wnętrze bazyliki zdobią liczne dzieła sztuki. W prezbiterium i nawie głównej podziwiać można późnobarokowy cykl malowideł ściennych wykonanych w latach 70. XVIII wieku przez Ignacego Holzera. Przedstawiają one sceny z życia Matki Bożej. W nawach bocznych zachowały się fragmenty gotyckich fresków z XIV i XV stulecia.

W ołtarzu bocznym św. Anny znajduje się cudowny obraz Matki Bożej Śnieżnej z Dzieciątkiem namalowany w XVI wieku. Jest to wierna kopia obrazu Salus Populi Romani z rzymskiej Bazyliki Santa Maria Maggiore. Słynie on łaskami i cieszy się dużym kultem wiernych.

Czytaj więcej:Parafia Bełk intencje: Twoje intencje na mszę świętą

Tajemnice podziemi Bazyliki św. Marii na Zatybrzu

Pod posadzką bazyliki kryją się niedostępne na co dzień podziemia. Obejmują one krypty, tunele oraz pozostałości wcześniejszych faz budowy świątyni. Najstarsze fragmenty pochodzą z XII-XIII wieku, kiedy wzniesiono pierwszy kościół.

W kryptach pochowano wielu dostojników kościelnych i osoby zasłużone dla bazyliki. Spoczywają tam m.in. biskupi kujawscy i dobrodzieje świątyni. Najstarsze pochówki pochodzą z XVI-XVII wieku. Krypty są trudno dostępne, otwierane tylko przy okazji nowych pochówków.

Część podziemi pełniła dawniej funkcje gospodarcze. Znajdowały się tam spichlerze, piwnice, a nawet więzienie. W średniowieczu prowadził stąd potajemny tunel umożliwiający ucieczkę w razie oblężenia. Dziś wejścia do większości tych pomieszczeń są zamurowane i niedostępne dla zwiedzających.

Odkrycia archeologiczne

Badania archeologiczne pozwoliły odkryć fundamenty pierwotnego kościoła z XII wieku. Znaleziono relikty posadzek, filarów i fragmenty tynków z tego okresu. Odkopano również pozostałości wcześniejszego osadnictwa sięgające epoki brązu. Świadczy to o długiej historii tego miejsca jako ważnego ośrodka kultu.

Podczas prac konserwatorskich odnaleziono także szczątki pochowanych tu zakonników i dostojników kościelnych. Znaleziska te pozwoliły lepiej poznać najdawniejsze dzieje bazyliki i zrozumieć etapy jej rozbudowy na przestrzeni wieków.

Czy Bazylika św. Marii jest najstarszą świątynią w Polsce?

Zdjęcie Bazylika św. Marii na zatybrzu: sekrety i historie, których nie znasz!

Bazylika św. Marii na Zatybrzu należy bez wątpienia do najstarszych zachowanych świątyń w Polsce. Początki jej budowy sięgają XII wieku. Jest to zatem jeden z najcenniejszych romańsko-gotyckich zabytków architektury sakralnej w naszym kraju.

Nie jest jednak najstarszą istniejącą świątynią. Tytuł ten przysługuje rotundzie św. Prokopa w Strzelinie na Dolnym Śląsku, która powstała już w połowie XI wieku. Konkuruje z nią także rotunda NMP na wrocławskim Ostrowie Tumskim, wzniesiona w latach 1050-1061.

Trzecim pod względem wieku zabytkiem jest opactwo benedyktynów w Tyńcu pod Krakowem, gdzie pierwszy kościół wzniesiono w latach 1044-1050. Dopiero za nimi plasuje się bazylika na Zatybrzu, której fundacja miała miejsce w XII stuleciu.

Inne staropolskie świątynie

Do najstarszych kościołów w Polsce należą jeszcze m.in. kolegiata św. Krzyża we Wrocławiu (XII w.), kościół NMP w Inowłodzu (XII w.), katedra w Płocku (XII w.) oraz konkatedra w Kamieniu Pomorskim (XIII w.). Wszystkie te świątynie powstały jednak później niż bazylika na Zatybrzu.

Bazylika jest zatem jedną z najcenniejszych, ale nie najstarszą świątynią w Polsce. Jej wyjątkowość polega jednak na wielowiekowej ciągłości kultu w tym miejscu i zachowaniu elementów architektury z wielu epok.

Tradycje pielgrzymkowe związane z Bazyliką św. Marii

Bazylika na Zatybrzu od średniowiecza była ważnym sanktuarium maryjnym, do którego ściągały rzesze pielgrzymów. Najstarsze źródła wzmiankują o cudownym wizerunku Matki Bożej z Dzieciątkiem z końca XII wieku. Była to kopia jasnogórskiej ikony, która spłonęła w pożarze w XVIII w.

Szczególnym kultem otaczano cudami słynącą XV-wieczną figurkę Matki Bożej Zwycięskiej. Uważano, że chroniła ona wiernych w licznych pożarach, zarazach i najazdach. Co roku w pierwszą niedzielę maja odbywała się uroczysta procesja z figurką.

Od XVII wieku bazylika stała się ważnym miejscem kultu św. Cecylii, której relikwie sprowadzono z Rzymu. Co roku 22 listopada obchodzone jest tu jej święto z licznym udziałem pielgrzymów. Słynie ono z tradycyjnego odpustu i jarmarku św. Cecylii organizowanego przy tej okazji.

Współczesne tradycje

Do dziś bazylika przyciąga rzesze wiernych. Odbywają się tu odpusty ku czci Matki Bożej Szkaplerznej, Matki Bożej Zielnej i Matki Bożej Różańcowej. Co roku w maju przybywają pielgrzymi na uroczystości majowe, a w listopadzie na odpust św. Cecylii.

Bazylika słynie jako sanktuarium maryjne i cel licznych pielgrzymek grup parafialnych. Wierni czczą tu cudami słynący obraz Matki Bożej Śnieżnej, prosząc o potomstwo i zdrowie. Turyści podziwiają zabytki sztuki sakralnej zgromadzone w świątyni.

Kościół - Bazylika Mniejsza św. Marii na Zatybrzu - perła gotyku

Bazylika św. Marii na Zatybrzu to wyjątkowy zabytek architektury sakralnej. Jej historia ilustruje ewolucję stylów od romanizmu przez gotyk po barok i rokoko. Dzięki pracom konserwatorskim udało się uratować cenne elementy każdej z tych epok.

Najstarszą częścią jest prezbiterium z XIII wieku utrzymane w stylu dojrzałego gotyku. Zachowały się tutaj gotyckie portale, szczyty i maswerki okienne. W nawach bocznych podziwiać można sklepienia krzyżowo-żebrowe z tego okresu.

Barokizacja wnętrza miała miejsce w XVII-XVIII wieku. Z tego czasu pochodzą iluzjonistyczne polichromie, późnobarokowe ołtarze i ambona. Jednak większość tych elementów usunięto podczas regotyzacji świątyni w XIX stuleciu.

Ocalone skarby gotyckiej architektury Mimo licznych przekształceń udało się zachować bezcenne elementy gotyckie. Należą do nich przede wszystkim portale, ostrołukowe okna, sklepienia gwiaździste i fragmenty XIV-wiecznych fresków. Wspaniałym przykładem jest portal zachodni z drugiej połowy XIV wieku z bogatą dekoracją archiwolt. Zachwyca rozetowe okno nad wejściem do kaplicy Mariackiej z maswerkiem układającym się w kwiatony. Do dziś podziwiać można także portal południowy prowadzący do zakrystii, który swoją formą nawiązuje jeszcze do stylu przejściowego. W prezbiterium przetrwały gotyckie wnęki ozdobione wimpergami. Bezcennym skarbem są liczne nagrobki i płyty nagrobne z XV i XVI wieku wykonane w konwencji późnego gotyku. Wnętrze świątyni kryje jeszcze wiele nieodkrytych tajemnic. Być może pod warstwami współczesnych tynków i farb ukrywają się kolejne średniowieczne freski. Bazylika jest więc prawdziwą perłą polskiej architektury gotyckiej i bezcennym świadectwem minionych epok.

Podsumowanie

Bazylika św. Marii na Zatybrzu to wyjątkowe miejsce na mapie zabytków Polski. Historia tej świątyni sięga XII wieku. Przez stulecia była rozbudowywana, stąd reprezentuje różne style architektoniczne. Kryje wiele cennych elementów sztuki gotyckiej. Od średniowiecza pełniła rolę ważnego sanktuarium maryjnego i ośrodka kultu św. Cecylii. Do dziś przyciąga rzesze pielgrzymów.

Artykuł odsłania kolejne warstwy niezwykłej historii bazyliki św. Marii na Zatybrzu. Przybliża najcenniejsze zabytki i dzieła sztuki, które można tu podziwiać. Ukazuje świątynię jako miejsce pełne skarbów, tajemnic do odkrycia i wspaniałych tradycji pielgrzymkowych.

5 Podobnych Artykułów:

  1. Anioł pasterzom mówił: odkryj nuty i unikaj błędnych interpretacji!
  2. Modlitwa wiernych na dziś: Aktualne intencje
  3. Fluorowiec: Jak rozwiązywać krzyżówki i poznawać świat?
  4. Figura z brązu: Odkryj tajniki krzyżówek i ich historię
  5. Modlitwa 12 lat św. Brygidy: Jak odmienia życie wiernych?
tagTagi
shareUdostępnij
Autor Grzegorz Lewandowski
Grzegorz Lewandowski

Jestem założycielem i głównym autorem portalu poświęconego tematyce religijnej, miejsca, w którym duchowość spotyka się z codziennością, a wiara z wiedzą. Moja podróż z religią rozpoczęła się w młodości, kiedy to pierwsze zetknięcie z Biblią i nauczaniem Kościoła zasiało w moim sercu ziarno, które z czasem wyrosło na głębokie przekonanie o potrzebie dzielenia się wiarą z innymi. Zapraszam Cię do wspólnej podróży przez świat wiary, nadziei i miłości.

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze (0)

email
email

Polecane artykuły